Ảnh minh họa - Ảnh: Paddle
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo nên làn sóng đầu tư chưa từng có trong ngành công nghệ. Hàng nghìn tỷ USD được đổ vào các trung tâm dữ liệu, chip AI và các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới với kỳ vọng mở ra cuộc cách mạng công nghệ tiếp theo. Tuy nhiên, tốc độ đầu tư quá nhanh cũng khiến nhiều chuyên gia cảnh báo về nguy cơ hình thành "bong bóng AI".
Để dễ hình dung, hãy tưởng tượng một món hàng có giá trị sản xuất chỉ khoảng 100.000 đồng nhưng vì nhu cầu tăng cao, nhiều người sẵn sàng trả 1 triệu, rồi 10 triệu đồng để sở hữu với kỳ vọng sẽ bán lại với giá cao hơn. Khi thị trường nhận ra giá trị thực không tương xứng và không còn người mua, giá sẽ lao dốc. Đó chính là hiện tượng bong bóng tài sản vỡ.
Theo các chuyên gia, thị trường AI hiện nay có những dấu hiệu tương tự. Dòng vốn khổng lồ liên tục chảy vào lĩnh vực này đã đẩy giá trị của nhiều doanh nghiệp công nghệ lên mức rất cao, trong khi khả năng tạo ra lợi nhuận tương xứng vẫn chưa được chứng minh rõ ràng.
Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) – tổ chức được ví như "ngân hàng của các ngân hàng trung ương" – nhận định làn sóng đầu tư AI đang tạo ra những rủi ro mới đối với hệ thống tài chính toàn cầu.
Ước tính, chỉ riêng 5 tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới sẽ chi khoảng 1.000 tỷ USD cho hạ tầng AI trong giai đoạn 2025 - 2026. Nhiều doanh nghiệp cũng phải vay thêm vốn để theo kịp cuộc đua, dù hiệu quả sinh lời từ các khoản đầu tư này vẫn còn là dấu hỏi.
Các chuyên gia cho rằng, điều đáng lo ngại không nằm ở bản thân công nghệ AI mà ở tốc độ và quy mô của dòng tiền đầu tư. Khi kỳ vọng của thị trường vượt xa khả năng tạo ra lợi nhuận thực tế, nguy cơ xảy ra một đợt điều chỉnh mạnh là hoàn toàn có thể, tương tự bong bóng dotcom từng diễn ra vào đầu những năm 2000.
Bên cạnh rủi ro tài chính, làn sóng xây dựng các trung tâm dữ liệu AI cũng làm gia tăng nhu cầu về chip bán dẫn, điện năng và hạ tầng kỹ thuật, tạo thêm áp lực lên chi phí sản xuất và giá tiêu dùng trong thời gian tới.
AI và bài toán lợi nhuận
Đầu tư luôn đi kèm rủi ro và với một lĩnh vực phát triển nhanh như AI, mức độ rủi ro càng khó lường. Vậy tại Mỹ - thị trường đầu tư AI lớn nhất thế giới - cuộc tranh luận về nguy cơ "bong bóng AI" đang diễn ra như thế nào?
Nếu như năm ngoái, thị trường còn tranh luận nhiều về nguy cơ 'bong bóng AI', thì trong nửa đầu năm nay, mối quan tâm đã chuyển sang một câu hỏi thực tế hơn: Những khoản đầu tư khổng lồ vào AI sẽ mang lại hiệu quả đến đâu.
Tại thị trường chứng khoán Mỹ, đầu tư vào AI đang dần được nhìn nhận như một chu kỳ đầu tư dài hạn và có sự phân hóa rõ nét. Dòng tiền không còn chỉ tập trung vào các tập đoàn công nghệ lớn mà đã lan sang các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo động lực của cuộc đua này phần nào đến từ tâm lý 'đầu tư trước để không bị bỏ lại phía sau', trong khi khả năng tạo ra lợi nhuận từ AI vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ. Trên thực tế, dòng tiền đang tiếp tục đổ vào các chỉ số như S&P 500 hay Nasdaq, nhưng lợi nhuận vẫn chủ yếu đến từ một số ít tập đoàn công nghệ lớn.
Mặt trái của cuộc đua AI
Việc những khoản đầu tư vào AI có mang lại lợi nhuận như kỳ vọng hay không sẽ còn cần thời gian để kiểm chứng. Nhưng ngay lúc này, làn sóng phát triển AI đã tạo ra những tác động rất rõ đến đời sống, đặc biệt là áp lực lên hệ thống điện và chi phí năng lượng. Những tác động này đang hiện hữu rõ nhất tại Mỹ.
Ngày 3/7, PJM - đơn vị vận hành lưới điện lớn nhất nước Mỹ, phục vụ khoảng 67 triệu người tại khu vực miền Đông và Trung Tây - đã phải phát cảnh báo cắt giảm điện khẩn cấp trong đợt nắng nóng. Nhu cầu sử dụng điều hòa tăng cao khiến lưới điện quá tải, trong khi hệ thống vốn đã chịu áp lực lớn từ các trung tâm dữ liệu AI và sự gia tăng của xe điện.
Khảo sát của Reuters/Ipsos cho thấy 77% người Mỹ lo ngại các trung tâm dữ liệu phục vụ AI sẽ khiến giá điện tiếp tục tăng. Nguyên nhân là các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện khổng lồ và hoạt động liên tục 24/7, buộc các công ty điện lực phải đầu tư thêm nhà máy điện, đường truyền tải và trạm biến áp. Nếu chi phí này không được phân bổ hợp lý, người dân sẽ là đối tượng phải gánh một phần.
Trong năm qua, giá điện dân dụng trung bình tại Mỹ đã tăng khoảng 6%, trong khi gần 1/3 số hộ gia đình dành hơn 5% thu nhập chỉ để chi trả tiền điện.
Có thể thấy, nếu "bong bóng AI" là câu chuyện về kỳ vọng của giới đầu tư đối với tương lai, thì nhu cầu năng lượng của AI lại là bài toán rất thực ở hiện tại.
Cuộc đua AI không chỉ diễn ra trên sàn chứng khoán hay trong các phòng nghiên cứu, mà còn ở các nhà máy điện, hệ thống truyền tải và những trung tâm dữ liệu khổng lồ. Dòng vốn có thể quyết định AI phát triển nhanh đến đâu, nhưng nguồn điện mới là yếu tố quyết định AI có thể phát triển bền vững hay không.
