Trung Quốc là quốc gia sở hữu mạng lưới đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới. Thông qua mạng lưới giao thông khổng lồ này, Trung Quốc không chỉ định hình lại cấu trúc địa lý nội địa mà còn tạo ra cú hích cho sự phát triển kinh tế toàn diện.
Kỷ nguyên đường sắt thông minh
Tính đến cuối năm 2025, tổng chiều dài đường sắt cao tốc của Trung Quốc vượt mốc 50.000 km. Trong đó, đáng chú ý tuyến Bắc Kinh - Trương Gia Khẩu là tuyến đường sắt cao tốc thông minh đầu tiên trên thế giới, nơi các đoàn tàu tự động hóa có thể đạt tốc độ lên tới 350 km/giờ, hoạt động từ năm 2019. Đây cũng là tuyến khởi đầu cho tham vọng làm chủ kỷ nguyên đường sắt thông minh của Trung Quốc.
Chuyên gia Zhao Hongwei, nhà nghiên cứu chính tại Học viện Khoa học Đường sắt Trung Quốc, cho biết các đoàn tàu cao tốc có thể hoạt động trên những tuyến đường được thiết kế cho nhiều dải tốc độ khác nhau, đồng thời chống chịu được điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
Việt Nam - Trung Quốc đẩy mạnh hợp tác đường sắtĐỌC NGAYDân số đông là một trong những đặc điểm nổi bật trong quá trình hiện đại hóa của Trung Quốc. Mạng lưới đường sắt cao tốc quốc gia hình thành như "xương sống" của hệ thống giao thông, kết nối hơn 94% thành phố lớn trên khắp đất nước rộng lớn thứ tư thế giới.
Trung Quốc cũng mạnh tay chi tiêu cho hệ thống hạ tầng. Chỉ tính riêng trong quý I/2024, Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB) đã cấp 104 tỉ nhân dân tệ (khoảng 14,63 tỉ USD) vốn vay nhằm thúc đẩy sự phát triển của các dự án cơ sở hạ tầng giao thông và logistics.
Song song đó, Trung Quốc đặt mục tiêu dẫn đầu về đổi mới đường sắt toàn cầu và mở rộng tầm ảnh hưởng trong việc thiết lập các tiêu chuẩn quốc tế. Năm 2025, Trung Quốc công bố thành lập Ủy ban Công tác quốc tế hóa tiêu chuẩn. Theo Tập đoàn Đường sắt quốc gia Trung Quốc, các tổ chức thành viên của ủy ban này nhất trí tăng cường hợp tác nghiên cứu, ứng dụng công nghệ nhằm thúc đẩy quá trình hiện đại hóa đường sắt, đồng thời củng cố vị thế cường quốc công nghệ của Trung Quốc trong ngành đường sắt toàn cầu.
Tàu cao tốc Fuxing của Trung Quốc tại ga Nam Bắc Kinh (Trung Quốc). Ảnh: TÂN HOA XÃ
Ủy ban Công tác quốc tế hóa tiêu chuẩn mới thành lập sẽ thúc đẩy một cách có hệ thống việc tích hợp tiêu chuẩn kỹ thuật đường sắt của Trung Quốc với các tiêu chuẩn quốc tế. Ủy ban này cũng sẽ tăng cường hợp tác sâu rộng với các quốc gia trọng điểm trong việc đồng bộ hóa tiêu chuẩn xuyên biên giới. Hướng tới tương lai, liên minh có kế hoạch tập trung mạnh mẽ hơn vào các chiến lược quốc gia trọng điểm, đẩy nhanh việc chuyển hóa các đột phá khoa học thành ứng dụng thực tiễn và gắn kết sâu sắc hơn sự đổi mới đường sắt với sự phát triển của nền công nghiệp.
Tối ưu chi phí, làm chủ công nghệ
Dựa trên những phân tích, kinh nghiệm thực tiễn thu thập được cùng các nghiên cứu liên quan, báo cáo mang tên "Sự phát triển đường sắt cao tốc Trung Quốc" đã đúc kết những bài học và phương pháp cốt lõi dành cho các quốc gia khác đang có ý định đầu tư vào lĩnh vực này. Báo cáo chỉ ra rằng một trong những yếu tố then chốt tạo nên thành công là việc xây dựng một bản quy hoạch dài hạn, toàn diện nhằm tạo ra khuôn khổ rõ ràng cho sự phát triển của toàn hệ thống.
Tại Trung Quốc, dịch vụ đường sắt cao tốc đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với cả vận tải đường bộ và hàng không trên các tuyến có khoảng cách lên tới 1.200 km. Giá vé được duy trì ở mức hấp dẫn khi so sánh với vé xe khách hoặc vé máy bay, chỉ bằng khoảng 1/4 so với mức giá sàn tại các quốc gia khác. Nhờ đó, đường sắt cao tốc thu hút hơn 1,7 tỉ lượt hành khách mỗi năm, trải rộng ở mọi nhóm thu nhập.
Một yếu tố quan trọng khác là sự tiêu chuẩn hóa trong thiết kế và quy trình. Chi phí xây dựng trung bình cho mạng lưới đường sắt cao tốc Trung Quốc chỉ dao động từ 17 - 21 triệu USD/km, bằng khoảng 2/3 so với chi phí tại các nước khác.
Đáng chú ý, trong nỗ lực đột phá công nghệ, Trung Quốc đang từng bước làm chủ và phát triển hệ thống đường sắt cao tốc của riêng mình. Các nhà sản xuất Trung Quốc đã chế tạo thành công trục và bánh xe tàu cao tốc phiên bản nội địa, chấm dứt sự phụ thuộc vào nhập khẩu như trước đây.
Tại TISCO - tập đoàn sản xuất thép lớn ở TP Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc - một loại thép đặc biệt đang được sản xuất để chế tạo bánh xe và trục cho tàu cao tốc. Loại thép này đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe dành cho những đoàn tàu vận hành ở tốc độ lên đến 350 km/giờ.
Từ năm 2007, TISCO bắt tay nghiên cứu công nghệ sản xuất loại thép đặc biệt dùng cho trục và bánh xe tàu cao tốc; đến năm 2014 xuất xưởng lô sản phẩm nội địa đầu tiên. Quá trình thử nghiệm thực tế được tiến hành liên tục cho đến cuối năm 2016.
Trong nhiều năm trước đó, Trung Quốc phải nhập khẩu trục và bánh xe với mức giá đắt đỏ. Hiện nay, việc tự chủ sản xuất trong nước giúp quốc gia này cắt giảm khoảng 1/3 chi phí.
Theo Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung, Trung Quốc đã đạt được kỳ tích về đường sắt cao tốc nhờ cam kết chính trị và tài chính mạnh mẽ đối với lĩnh vực này.
Thúc đẩy vận tải đa phương thức
Hồi đầu năm nay, Tập đoàn Đường sắt quốc gia Trung Quốc cho biết nước này đã áp dụng lịch trình chạy tàu toàn quốc mới. Đây là một phần trong đợt điều chỉnh định kỳ nhằm nâng cao hiệu quả mạng lưới, tối ưu hóa năng lực cung ứng vận tải và hỗ trợ tốt hơn cho sự phát triển kinh tế - xã hội chất lượng cao.
Đặc biệt, lĩnh vực vận tải hàng hóa cũng được tăng cường với việc bổ sung các chuyến tàu chở hàng và tàu tốc hành theo lịch trình, nhằm hỗ trợ vận chuyển than, ngũ cốc và các mặt hàng chủ lực khác, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về logistics hiệu quả cao.
Cũng theo Tập đoàn Đường sắt quốc gia Trung Quốc, nước này sẽ tiếp tục thúc đẩy vận tải đa phương thức và các dịch vụ đường sắt quốc tế, bao gồm các chuyến tàu hàng Trung Quốc - châu Âu, nhằm giúp giảm chi phí logistics tổng thể và ổn định chuỗi cung ứng.
(Còn tiếp)
(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 16-4
