Ngày 25-6, UBND TPHCM tổ chức hội thảo khoa học "50 năm thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế".
Tiếng gọi từ thực tiễn
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Trương Minh Huy Vũ - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM - nhìn nhận 50 năm qua là chặng đường đặc biệt trong lịch sử phát triển của thành phố mang tên Bác.
Trong bối cảnh mới, sau khi mở rộng không gian phát triển và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TP HCM đứng trước những yêu cầu phát triển cao hơn, lớn hơn. Nghị quyết 09/2026 của Bộ Chính trị đã xác lập tầm nhìn chiến lược đưa thành phố trở thành đô thị văn minh, hiện đại vào năm 2030; trung tâm kinh tế, tài chính và dịch vụ của châu Á vào năm 2045; là đô thị toàn cầu vào năm 2075.
"Để hiện thực hóa mục tiêu đó, TPHCM không chỉ cần những động lực tăng trưởng mới mà còn cần những đột phá mạnh mẽ về thể chế và mô hình quản trị" - TS Trương Minh Huy Vũ nhìn nhận.
Hội thảo ghi nhận nhiều ý kiến tâm huyết. Ảnh: THIỆN AN
Trong báo cáo đề dẫn hội thảo, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, nhấn mạnh TPHCM là đầu tàu kinh tế của cả nước, trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
TP HCM còn là nơi khởi nguồn của nhiều sáng kiến đổi mới, nhiều mô hình phát triển và cơ chế quản lý mới, góp phần hình thành và hoàn thiện các chủ trương, chính sách lớn của đất nước. Trong nhiều giai đoạn lịch sử, TPHCM vừa là động lực tăng trưởng vừa là không gian thử nghiệm thực tiễn và đổi mới thể chế của Việt Nam.
Theo ông Phạm Bình An, từ những kết quả nghiên cứu bước đầu, có thể thấy trong giai đoạn hiện nay, TPHCM đang đối mặt nhiều vấn đề lớn. Trong đó có yêu cầu về xây dựng mô hình quản trị phù hợp với một siêu đô thị quy mô dân số lớn, không gian phát triển mở rộng, mức độ liên kết vùng ngày càng sâu rộng.
TPHCM cũng đối mặt yêu cầu xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, bao trùm, thích ứng với xu hướng mới, bảo đảm mục tiêu phát triển vì con người, lấy người dân làm trung tâm và là chủ thể của quá trình phát triển.
Tính cấp thiết của Luật Đô thị đặc biệt
TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TPHCM, cho rằng TPHCM phải chuyển đổi từ "mô hình tăng trưởng nhờ vốn" sang "mô hình tăng trưởng nhờ tri thức", từng bước trở thành trung tâm công nghệ, tài chính, khởi nghiệp của Đông Nam Á. Ông nhấn mạnh Luật Đô thị đặc biệt là cơ hội để TPHCM xây dựng một khung thể chế và chính sách nhằm khai thác, phát huy lợi thế trong kỷ nguyên mới.
Thủ tướng Lê Minh Hưng: Xây dựng Luật Đô thị đặc biệt thật sự mạnh cho TPHCMCũng đề cập Luật Đô thị đặc biệt, TS Nguyễn Thị Thiện Trí, Trường Đại học Luật TPHCM, nêu ý kiến đạo luật cần được xây dựng trên cơ sở định vị vị trí, chức năng và nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội của đô thị đặc biệt trong tổng thể quy hoạch phát triển quốc gia và yêu cầu phát triển bền vững đô thị.
Theo TS Nguyễn Thị Thiện Trí, cần xác định đô thị đặc biệt TP HCM là đô thị trọng điểm, là đầu tàu kinh tế của cả nước.
"Do đó, các cơ chế, chính sách được xây dựng cần hướng đến hoàn thiện từng bước tổng thể thể chế mang tính đòn bẩy chính sách về kinh tế cho TPHCM, hướng đến mô hình kinh tế mở phù hợp với mục tiêu tăng trưởng mà trung ương đặt ra" - TS Nguyễn Thị Thiện Trí góp ý.
ThS Nguyễn Ngọc Toán, Phó trưởng Khoa Luật và Khoa học liên ngành - Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TPHCM, kiến nghị khẩn trương ban hành Luật Đô thị đặc biệt. "Đây cần được xác định là giải pháp có tính chiến lược nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài cho việc quản trị siêu đô thị đa trung tâm, thay thế cơ chế quản lý dựa trên các chính sách thí điểm riêng lẻ" - ThS Nguyễn Ngọc Toán đề xuất.
Nhiều hiến kế giá trị
Nói về mối quan hệ liên vùng, TS Nguyễn Thị Thảo, Học viện Chính trị khu vực II, nhận xét phân quyền nếu không gắn với cơ chế liên kết vùng sẽ tạo ra tình trạng mỗi địa phương tối ưu hóa lợi ích riêng, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh.
Do đó, địa phương được trao cơ chế đặc thù phải đồng thời gánh vác trách nhiệm phối hợp liên vùng, được quy định rõ. TPHCM với tư cách là cực tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ cần có trách nhiệm cụ thể trong việc phối hợp quy hoạch giao thông liên vùng, phối hợp quản lý lao động di cư, phối hợp xử lý ô nhiễm môi trường lưu vực sông.
Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS-TS Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, nhấn mạnh tính thống nhất của nhiều ý kiến rằng TPHCM cần tiếp tục phát huy vai trò trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập hàng đầu của cả nước.
PGS-TS Nguyễn Tấn Vinh phát biểu tại hội thảo. Ảnh: THIỆN AN
Tầm nhìn đến năm 2045 và xa hơn nữa đòi hỏi TPHCM xây dựng mô hình phát triển mới, có năng suất cao, chất lượng hơn, bền vững hơn, phát triển theo hướng đô thị đa trung tâm, thông minh, xanh, có sức cạnh tranh quốc tế. TPHCM cần bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Hội thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến đề xuất có giá trị về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, phát triển hạ tầng chiến lược, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Cùng với đó là những hiến kế về phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tầm thấp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, quản trị đô thị trên nền tảng chuyển đổi số, dữ liệu lớn và các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với nhiều lĩnh vực mới hiện nay.
TS Phan Hải Hồ, Học viện Cán bộ TP HCM, cho rằng thành phố phải vượt khỏi tư duy "địa giới hành chính chật hẹp". Trong đó, TP HCM cần liên kết hạ tầng kết nối chiến lược bằng việc xác lập tư duy sân bay quốc tế Long Thành chính là sân bay chung của cả vùng. TP HCM có trách nhiệm, quyền lợi khai thác tối đa tiềm năng tại đây, bởi đó là cửa ngõ đón các nhà ngoại giao, chính khách, nhân lực chất lượng cao và luân chuyển hàng hóa cho chính thành phố.
TP HCM cũng cần xây dựng vành đai vệ tinh công nghiệp. TP HCM cần chủ động phối hợp với các địa phương Đông Nam Bộ nhằm đầu tư hệ thống hạ tầng giao thông kết nối trực tiếp đến các cảng biển, cảng sông, cảng hàng không…
Tinh thần tiên phong, đổi mới và khát vọng vươn lên
Cung cấp thông tin tại hội thảo, PGS-TS Hà Minh Hồng, Hội Khoa học lịch sử TP HCM, cho biết Quyết nghị của Quốc hội ngày 2-7-1976 ghi: "Xét rằng nhân dân TP Sài Gòn - Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tên Người; xét rằng trong cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài và gian khổ, TP Sài Gòn - Gia Định đã không ngừng phát huy truyền thống kiên cường, bất khuất của dân tộc ta, lập nhiều chiến công xuất sắc, xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Quyết nghị: Chính thức đặt tên TP Sài Gòn - Gia Định là TP HCM".
Sau 50 năm, thành phố mang tên Bác đạt nhiều thành tựu lớn về kinh tế - xã hội. Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Nhắc tới sự kiện này, PGS-TS Nguyễn Tấn Vinh nhấn mạnh hội thảo đã thống nhất khẳng định việc TP Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh là dấu mốc lịch sử đặc biệt. Sự kiện này đã xác lập một sứ mệnh chính trị, lịch sử của thành phố trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
"Có thể nói, lịch sử 50 năm thành phố mang tên Bác Hồ cũng là lịch sử của tinh thần tiên phong, đổi mới và khát vọng vươn lên của thành phố vì cả nước" - PGS-TS Nguyễn Tấn Vinh nhìn nhận.
