Ở số 243 Bến Vân Đồn (phường Khánh Hội – TP.HCM), nơi tòa nhà cổ là trụ sở Công ty CP nước mắm Liên Thành suốt 120 năm qua, có một điều đặc biệt là nơi trang trọng nhất đặt một bàn thờ. Mỗi đầu ngày, các nhân viên đều kính cẩn khói hương.
“Sau giải phóng, đến năm 1979, công ty được hiến cho Nhà nước. Lúc ấy, hai nhà điều hành Huỳnh Văn Dậu và Hồ Thị Tường Vân ra điều kiện: Không được đổi thương hiệu Liên Thành và phải giữ bàn thờ 6 nhà sáng lập.
Lời đề nghị thiêng liêng này được thực hiện, thương hiệu và bàn thờ 6 cụ tổ được giữ đến ngày nay. Chúng tôi tự hào với điều này, và tự hào nói rằng hiếm có doanh nghiệp nào có được điều thiêng liêng như thế”, Giám đốc Hoàng Thị Kim Châu chia sẻ với VTC News.
Hiến tặng công ty với điều kiện giữ tên Liên Thành
Năm 2026, nước mắm Liên Thành tròn 120 năm tuổi, là một trong số ít ỏi doanh nghiệp ở Miền Nam đi qua 2 cuộc chiến.
Năm 2026, nước mắm Liên Thành tròn 120 tuổi, là một trong ít ỏi doanh nghiệp ở miền Nam trường tồn, phát triển qua 2 thế kỷ, đi qua 2 cuộc chiến. Trong quan niệm của lớp doanh nhân đi trước, Liên Thành không chỉ là thương hiệu Việt, mà là một phần của lịch sử, đã đi cùng lịch sử đất nước.
Năm 1906, từ tinh thần Duy Tân của cụ Phan Chu Trinh, 6 sĩ phu yêu nước ở Bình Thuận đã sáng lập Liên Thành Thương Quán, một trong ba tổ chức gồm Dục Thanh học hiệu để “khai dân trí”; Liên Thành thư xã để “chân dân khí” và Liên Thành thương quán để “hậu dân sinh”.
Khởi nghiệp từ một cơ sở kinh doanh tại Phan Thiết, Liên Thành nhanh chóng phát triển ra Mũi Né, Phan Rí, Hội An. Năm 1917, công ty chuyển vào Chợ Lớn, hoạt động đến ngày nay.
Từ năm 1920, Liên Thành đã mở phòng hóa nghiệm, nhờ đó bảo đảm được chất lượng để nước mắm vươn ra khắp Trung Kỳ, Nam Kỳ và sang Campuchia.
Trong quá trình kinh doanh đến năm 1975, Liên Thành luôn được ghi nhận có nhiều đóng góp cho phong trào Duy Tân, Đông Du, Việt Minh và Mật trận Giải phóng.
Suốt 120 năm qua, có một điều đặc biệt ở doanh nghiệp này là nơi trang trọng nhất đặt một bàn thờ các nhà sáng lập; mỗi đầu ngày, nhân viên kính cẩn khói hương.
Căn nhà số 5 đường Châu Văn Liêm (Quận 5 cũ), một cơ sở của Liên Thành thương quán - được công nhận di tích lịch sử quốc gia tại TP.HCM, là nơi Bác Hồ đã sinh sống và hoạt động tại Sài Gòn trước khi xuống Cảng Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước. Những người sáng lập Liên Thành đã giúp đỡ người thanh niên Nguyễn Tất Thành trong quá trình từ Phan Thiết vào Sài Gòn, hỗ trợ tài chính để người lên tàu ra nước ngoài.
Bà Kim Châu cho biết trong dòng chảy lịch sử của doanh nghiệp, có 2 sự kiện quan trọng nhất là năm 1979, Công ty được hiến cho Nhà nước và 2001 cổ phần hóa.
Năm 1979, hai nhà điều hành Huỳnh Văn Dậu và Hồ Thị Tường Vân đã đồng ý hiến Liên Thành cho Nhà nước, với điều kiện giữ lại tên Liên Thành cùng bàn thờ 6 nhà sáng lập. Cũng vì vậy mà thương hiệu nước mắm này trường tồn đến ngày nay.
Tiên phong làm nước mắm chay từ giải cứu trái thơm
Năm 2001, Liên Thành cũng là doanh nghiệp nhà nước đầu tiên cổ phần hóa. Phần vốn giá trị nhất không phải là tiền hay nhà xưởng, mà là di sản phi vật thể.
Trụ sở công ty ở 243 Bến Vân Đồn (phường Khánh Hội – TP.HCM) là ngôi biệt thự cổ đã tồn tại từ khi các nhà sáng lập chuyển Liên Thành vào Chợ Lớn.
Nhưng không sống với hào quang, lần lượt những người kế nhiệm hòa nhập vào guồng quay của kinh tế thị trường, nỗ lực làm ra không chỉ có nước mắm truyền thống để giữ gìn tinh thần của người xưa, mà còn liên tục đưa ra sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hiện đại, như nước mắm chay, nước mắm ít mùi phù hợp nấu nướng cho các căn bếp nhỏ "xài máy lạnh" ở đô thị, nhà chung cư hiện nay.
Bà Châu cho biết mình sinh đầu năm 1975, ngay thời điểm đất nước thống nhất, và bây giờ được trao trọng trách điều hành và phát triển thương hiệu gắn với lòng tự hào dân tộc, đó là sứ mệnh, là trọng trách, vinh dự mà mình có được. Bà đã gắn với Liên Thành 15 năm trước, từ một vị trí nhỏ nhất là nhân viên bán hàng, được dìu dắt, uốn nắn thành người quản lý, nên mọi thứ cứ từ từ ngấm vào mình lúc nào cũng không hay.
Nhất là khi quyết định một chiến lược mới, điều Liên Thành nghĩ đến đầu tiên là tiền nhân, uy tín thương hiệu và trách nhiệm xã hội, chứ không phải bao nhiêu phần trăm lợi nhuận.
Dù vậy, thương hiệu quá lớn cũng tạo cho những người giữ gìn, phát triển nhiều áp lực, nhất là khi thị trường ngày càng cạnh tranh gây gắt giữa nước mắm truyền thống và nước chấm hiện đại.
Những báo cáo tình hình kinh doanh từ những năm 1917-1919 vẫn được lưu giữ.
Mùa cá năm 2011, nhà thùng Liên Thành đã kỳ cọ kỹ, để đón cá cơm về ủ chượp. Nhưng đón mãi mà cá không có về. Trong những ngày nôn nao lo mất mùa cá, nước mắm chay như duyên lành mà doanh nghiệp bất ngờ được ban tặng.
Thời điểm đó, một lãnh đạo của Liên Thành có chuyến đi công tác miền Tây, gặp thơm trúng mùa chất đống bên đường vì giá rẻ bằng 1/3 thông thường.
Do Ban lãnh đạo doanh nghiệp đang đặt đề bài nghiên cứu, tìm ra loại nguyên liệu mới, nhất là thực vật, để sản xuất nước chấm ứng phó với nguồn nguyên liệu cá cơm không ổn định. Trong các loại nguyên liệu nghiên cứu có thịt trái điều, sơ trái mít và bã đậu nành, nhưng đều không thành công, nên khi thấy thơm "ế", Liên Thành lại nghĩ tới nước mắm thơm, vì trong thành phần trái cây này có đạm, có enzyme, tương tự như nguyên liệu cá cơm.
Quyết định "giải cứu" 100 tấn thơm cho nông dân để nghiên cứu sản xuất nước mắm, người Liên Thành cũng làm quy trình ủ chượp, y chang như sản xuất nước mắm từ cá, cũng trộn chượp 3 thơm 1 muối, ủ trong 4 tháng.
Các thế hệ nối nghiệp luôn lưu giữ thông tin, điều lệ, quy định kinh doanh của doanh nghiệp từ ngàn xưa.
"4 tháng sau, chúng tôi thu được dung dịch màu vàng rơm giống hệt màu nước mắm, lại có tính chất như nước mắm từ cá truyền thống. Khoảnh khắc "eureka" ấy là khởi đầu của nước mắm chay 5 độ đạm Liên Thành.
Từ đó, việc dùng trái thơm làm nguyên liệu chính để sản xuất nước mắm cho người ăn chay được thực hiện. Doanh nghiệp trở thành đơn vị tiên phong sản xuất nước mắm chay từ trái thơm và chiếm lĩnh được lòng tin của người tiêu dùng”, bà Châu kể.
Tuy nhiên, nước mắm chay từ thơm cũng có những thách thức riêng. Bà Châu nói vì sản xuất hoàn toàn từ nước cốt trái thơm nên không bảo quản được lâu.
Hơn nữa, vòng đời sản phẩm rất ngắn. Nước mắm mặn nếu không mở nắp chai thì sau 2 năm cảm quan không thay đổi, nhưng nước mắm chay thì xuống màu ngay, mùi vị cũng thay đổi. Chính vì vậy mà đội ngũ nghiên cứu phải liên tục tinh chỉnh, tìm phương án "khắc chế" những bất lợi.
Tài sản giá trị nhất của doanh nghiệp không phải là tiền hay nhà xưởng, mà là di sản phi vật thể.
Bí quyết của phương pháp ủ là để enzyme bromelain có sẵn trong trái thơm lên men; các chất dinh dưỡng của trái thơm sinh ra đạm loãng. Đạm loãng từ nguồn nước cốt này được làm đặc, đem đến vị ngọt đạm chưa hề có trong bất kỳ nước mắm chay nào khác.
Nước mắm chay từ thơm của Liên Thành không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà xuất đi nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là thị trường Halal.
Cũng từ nước mắm chay, doanh nghiệp mạnh dạn tìm tòi những ngách thị trường nhỏ, để phát triển sản phẩm theo khẩu vị người tiêu dùng mới. Dòng nước mắm hương nhẹ, ít mùi, vừa chấm vừa nấu trở thành sản phẩm được nhiều người trẻ ưa chuộng.
Giữ nguyên vẹn biên bản, nghị quyết “họp cổ đông” trăm năm
Minh bạch là phương châm kinh doanh xuyên suốt của doanh nghiệp, từ thời các nhà sáng lập cả trăm năm trước; việc góp cổ phần, chia cổ tức, các cuộc họp kinh doanh đã được thể hiện rất chi tiết.
Thông tin cổ đông, giá trị vốn góp được ghi chép cẩn thận.
Ở doanh nghiệp 120 năm tuổi này, rất nhiều chứng từ, sổ sách ghi chép kinh doanh từ thời kỳ đầu sáng lập thương hiệu vẫn được lưu giữ cẩn thận. Khách thăm, nhân viên doanh nghiệp dễ dàng tìm thấy những tài liệu ghi mức đóng góp cổ phần của các cổ đông; của những mạnh thường quân.
Nhiều kỳ họp cổ đông từ gần 100 năm trước vẫn được ghi chép mạch lạc, rõ ràng. Bà Châu cho biết từ sau cổ phần hóa, có một số cổ đông nhận lại vốn của người thân, hoặc cổ tức, nhưng cũng nhiều người "quên". Công ty vẫn lưu giữ và thông báo "tìm chủ nhân", mời người đại diện về nhận cổ tức thường xuyên.
Câu chuyện của gia đình nhà sử học Dương Trung Quốc là một trong số đó. Ông từng chia sẻ năm 1976, gia đình ông nhận được thư của Công ty nước mắm Liên Thành, mời vào Sài Gòn để nhận lại vốn, gồm cổ tức và cổ phần góp vào công ty. Lý do công ty phải giải thể để chuyển sở hữu sang nhà nước.
Biểu tượng của thương hiệu nước mắm Liên Thành không phải là cá biển mà là con voi đỏ thể hiện mong muốn thức tỉnh dân tộc, vừa bằng tập tính bầy đàn, vừa bằng sức mạnh của loài voi.
Theo ông Dương Trung Quốc, do kháng chiến, hãng nước mắm đã mất liên lạc với một số cổ đông của mình, trong đó có ông nội ông.
Gần 60 năm vẫn được mời đến nhận tài sản, ông vào Liên Thành mang theo 25 tờ cổ phiếu, mệnh giá 25 đồng Đông Dương/cổ phiếu.
Số tiền gia đình ông Quốc nhận lại, theo lời ông, vừa đủ mua một chiếc ti vi đen trắng thời bấy giờ và một chiếc màn tuyn.
Chính vì chữ tín của những người sáng lập mà đội ngũ kế thừa hiện nay, dù có phần lép vế trước các doanh nghiệp tư nhân nguồn lực mạnh, vẫn vững vàng với sự lựa chọn vì người tiêu dùng.
Bà Châu nói Liên Thành không nhắm tới “chặng đường đỉnh cao" theo cách hiểu lớn về thị phần, mà nhắm tới một vinh quang thực sự, là lòng tin của người tiêu dùng.
“Các cụ sáng lập với tinh thần đưa công ty khai dân trí, hậu dân sinh, chúng tôi cũng vậy, nối tiếp những người tiền nhiệm, cứ thế giữ nếp nhà. Chữ minh bạch, rõ ràng, đoàn kết luôn là kim chỉ nam, giữ uy tín của công ty", người điều hành doanh nghiệp thế hệ sinh sau đất nước thống nhất khẳng định.
